Máy hút đờm tại nhà: khi nào thật sự cần, ai được làm

Máy hút đờm tại nhà: khi nào thật sự cần, ai được làm

Hai giờ sáng, trong cổ họng cụ có tiếng lọc xọc. Cụ không ho ra được, cũng không nuốt xuống được. Người con ngồi bên cạnh, nghe tiếng ấy suốt mấy tiếng đồng hồ, và sáng hôm sau đi tìm mua máy hút đờm.

Chiếc máy đó có thể là thứ đúng phải mua. Nhưng nó cũng là thiết bị nguy hiểm nhất trong nhóm hàng chăm sóc tại nhà — thiết bị duy nhất mà làm sai một thao tác có thể dẫn tới ngừng thở.

Bài này nói cả hai vế: khi nào máy thật sự cần, và vì sao mua máy về mà chưa được điều dưỡng hướng dẫn tận tay thì đừng dùng.

Khi nào thật sự cần máy hút đờm

Theo quy trình kỹ thuật hút đờm hầu họng, kỹ thuật này được chỉ định cho:

• Người có nhiều đờm dãi mà không tự khạc ra được
• Người hôn mê, co giật, liệt vùng hầu họng
• Người hít phải chất nôn, hoặc trẻ bị sặc
• Người mở khí quản hoặc đang thở máy

Nhìn danh sách này là thấy điểm chung: đây đều là những tình huống mà đường thở đang bị đe dọa — chứ không phải tình huống "cụ hơi khò khè, hút cho sạch".

Ngược lại, có một số việc nên làm trước khi nghĩ tới chiếc máy, và làm được thì nhiều nhà không cần tới máy nữa:

Việc làm trước	Vì sao có tác dụng
Kê đầu giường cao, cho cụ nằm nghiêng	Đờm dãi và nước bọt thoát ra ngoài thay vì đọng lại ở hầu họng
Đủ nước trong ngày (theo hướng dẫn của bác sĩ nếu cụ có bệnh tim, thận)	Thiếu nước làm đờm đặc quánh, càng khó khạc
Vệ sinh răng miệng đều đặn	Miệng bẩn làm tăng vi khuẩn đi xuống phổi khi cụ hít sặc
Cho ăn đúng tư thế, đúng độ đặc	Phần lớn đờm dãi ứ đọng ở người sau tai biến đến từ việc nuốt sai và sặc trong bữa ăn
Vỗ rung theo hướng dẫn của kỹ thuật viên	Giúp đờm long ra để cụ khạc được — nhưng phải được hướng dẫn, làm sai có thể gây hại

Ba con số phải nhớ trước khi chạm vào máy

Con số thứ nhất — áp lực hút. Quy trình kỹ thuật quy định áp lực theo tuổi:

Đối tượng	Áp lực hút
Trẻ sơ sinh và trẻ dưới 12 tháng	−60 đến −80 mmHg
Trẻ dưới 5 tuổi	−80 đến −100 mmHg
Từ 5 tuổi trở lên (gồm người lớn và người già)	−100 đến −120 mmHg

Đây chính là lý do phải chọn máy có đồng hồ áp lực và núm chỉnh. Máy vặn hết cỡ cho "hút cho nhanh" là máy đang xé niêm mạc họng của người nhà mình.

Con số thứ hai — mỗi lần hút không quá 15 giây. Trong lúc hút, ống hút chiếm chỗ đường thở và hút cả không khí ra. Kéo dài hơn là làm người bệnh thiếu oxy. Hút xong phải để người bệnh nghỉ và thở lại trước khi hút tiếp.

Con số thứ ba — không có con số cố định cho số lần hút. Hút khi cần, không hút theo lịch cho sạch. Mỗi lần đưa ống vào là một lần đưa vi khuẩn vào và một lần làm tổn thương niêm mạc.

Vì sao không phải ai cũng hút được

Quy trình kỹ thuật liệt kê những tai biến có thể gặp khi hút đờm:

• Tổn thương niêm mạc, chảy máu
• Kích thích gây nôn — và nôn trong lúc này dễ dẫn tới hít sặc vào phổi
• Co thắt thanh quản
• Nhịp tim chậm do phản xạ, loạn nhịp tim
• Thiếu oxy
• Ngừng tim, ngừng thở

Xin nói thẳng: đây là một danh sách nghiêm trọng, và nó có thật. Việc đúng phải làm là nhờ điều dưỡng hướng dẫn tận tay tại giường ít nhất một lần trước khi người nhà tự làm — lúc xuất viện, hoặc mời điều dưỡng tới nhà. Xem video trên mạng không thay được buổi hướng dẫn đó, vì thứ cần học là cảm giác tay: đưa ống sâu tới đâu thì dừng, gặp vướng thì lùi lại, lúc nào phải rút ra ngay.

Chúng tôi bán máy hút dịch, và vẫn nói với khách đúng câu này: nếu chưa ai hướng dẫn cho anh chị, hãy mua máy nhưng đừng dùng vội. Máy để sẵn trong nhà là đúng; dùng khi chưa biết cách thì không.

Nguyên tắc vô khuẩn — chỗ dễ làm hỏng nhất

• Ống hút dùng một lần. Ống đã dùng rồi thì bỏ, không rửa lại để dùng tiếp.
• Không dùng chung một ống cho đường hô hấp trên và dưới. Vi khuẩn ở mũi họng đưa xuống sâu là con đường gây viêm phổi.
• Rửa tay trước và sau mỗi lần hút.
• Đổ và rửa bình chứa mỗi ngày, không để dịch đọng lại qua đêm.
• Kiểm tra màng lọc và gioăng bình theo tài liệu máy. Bình hở thì máy chạy mà áp lực không đủ, người dùng lại tưởng máy yếu nên vặn mạnh hơn.

Chọn máy một bình hay hai bình

Loại	Hợp với
Máy một bình	Nhà ít phải hút, dịch không nhiều. Gọn hơn, nhẹ hơn, dễ cất
Máy hai bình	Người mở khí quản hoặc phải hút thường xuyên, lượng dịch nhiều — hút được lâu hơn giữa hai lần đổ bình, và có bình dự phòng khi bình kia đầy

Ba chi tiết đáng xem hơn công suất ghi trên nhãn:

• Có đồng hồ áp lực và núm chỉnh không — bắt buộc, vì bảng áp lực ở trên
• Độ ồn — máy dùng ban đêm trong phòng ngủ, máy quá ồn làm cả nhà mất ngủ và cụ giật mình
• Mua được ống hút và phụ kiện thay thế không — ống hút là đồ tiêu hao dùng đều đặn

Khi nào gọi cấp cứu 115 ngay

• Người bệnh tím môi, tím đầu chi, thở rất khó hoặc ngừng thở
• Sặc thức ăn hoặc chất nôn rồi ho sặc sụa, tím tái
• Chảy máu nhiều qua ống hút
• Sau khi hút, người bệnh lơ mơ đi, gọi không tỉnh, hoặc mạch chậm hẳn
• Sốt kèm đờm đổi màu, đặc lên, có mùi — dấu hiệu nhiễm khuẩn hô hấp, cần khám sớm

Điều chúng tôi mong anh chị mang về từ bài này

Máy hút đờm không phải món hàng để giải quyết sự lo lắng lúc hai giờ sáng. Nó là thiết bị y tế cần được hướng dẫn sử dụng, giống như bình oxy hay máy thở, chứ không giống chiếc máy massage.

Nếu hôm nay anh chị chỉ làm một việc sau khi đọc bài này: hỏi điều dưỡng đang chăm cụ, hoặc trạm y tế phường, xem ai có thể hướng dẫn cho gia đình một buổi tại giường. Buổi hướng dẫn đó giá trị hơn hẳn việc nâng đời chiếc máy.

Xem máy hút dịch, hút đờm

• Máy hút dịch — máy một bình và hai bình, dùng cho hút đờm dãi tại nhà
• Đọc thêm: Người già nằm một chỗ nên ăn gì và cho ăn thế nào — phần phòng sặc
• Đọc thêm: Chăm sóc người bệnh tai biến tại nhà: cẩm nang cho sáu tháng đầu

Anh chị gọi hoặc nhắn Zalo 0977.014.486, nói giúp ba thông tin: cụ có mở khí quản không · một ngày phải hút mấy lần · đã có ai trong nhà được điều dưỡng hướng dẫn chưa. Nếu chưa ai được hướng dẫn, chúng tôi sẽ nói rõ việc đó nên làm trước khi bàn tới chọn máy nào.

Câu hỏi thường gặp

Có nên hút đờm định kỳ mỗi vài tiếng cho sạch không?
Không. Hút khi có chỉ định và khi thật sự cần. Mỗi lần hút là một lần làm tổn thương niêm mạc và một lần đưa vi khuẩn vào — hút theo lịch làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn hô hấp chứ không phòng được nó.

Máy hút mũi cho trẻ và máy hút đờm có phải một không?
Không giống nhau về áp lực và mục đích. Máy hút mũi cho trẻ dùng áp lực thấp cho khoang mũi. Với trẻ nhỏ, áp lực hút phải theo đúng bảng ở trên — đây là nhóm dễ bị tổn thương nhất.

Cụ khò khè trong cổ mà không có đờm ra, hút mãi không được, phải làm sao?
Tiếng khò khè không phải lúc nào cũng do đờm ở hầu họng — có thể do co thắt đường thở hoặc nguyên nhân khác ở sâu hơn, và hút sẽ không giải quyết được. Đây là lúc cần nhân viên y tế đánh giá, không phải lúc hút thêm.

Mua máy hút đờm có cần đơn của bác sĩ không?
Không cần đơn để mua thiết bị. Nhưng cần một buổi hướng dẫn của điều dưỡng trước khi dùng — và đây là điều kiện chúng tôi luôn nhắc, kể cả khi việc nhắc làm chậm một đơn hàng.

Người chịu trách nhiệm nội dung: Dược sĩ Hải — Giám đốc điều hành 3T-Mart, thiết bị y tế và phục hồi chức năng, Thành phố Vinh, Nghệ An.

Nguồn: Hướng dẫn quy trình kỹ thuật hút đờm hầu họng — chỉ định, áp lực hút theo tuổi (−60 đến −80 mmHg cho trẻ dưới 12 tháng; −80 đến −100 mmHg cho trẻ dưới 5 tuổi; −100 đến −120 mmHg từ 5 tuổi trở lên), thời gian mỗi lần hút không quá 15 giây, yêu cầu vô khuẩn và danh mục tai biến có thể gặp.

Lưu ý: nội dung mang tính tham khảo, không thay thế hướng dẫn trực tiếp của nhân viên y tế. Hút đờm là kỹ thuật y tế; người nhà chỉ nên thực hiện sau khi được điều dưỡng hướng dẫn và trong phạm vi được hướng dẫn.

Cập nhật: 16/08/2026