Sửa nhà cho người dùng xe lăn: danh sách của Bộ Y tế

Sửa nhà cho người dùng xe lăn: danh sách của Bộ Y tế

Chiếc xe lăn về tới cổng. Đẩy được tới hiên thì khựng lại: bậc thềm cao mười lăm phân. Hai người khiêng cả xe lẫn người qua bậc, cụ bám chặt tay vịn, mặt tái đi.

Một tháng sau, chiếc xe nằm trong góc nhà. Không phải vì cụ không muốn ra ngoài — mà vì lần nào ra cũng phải phiền hai người khiêng.

Phần lớn gia đình dồn tiền mua thiết bị rồi mới phát hiện ngôi nhà mới là thứ cần sửa trước. Và việc sửa thường rẻ hơn nhiều so với người ta tưởng.

Danh sách điều chỉnh nhà ở của Bộ Y tế

Hướng dẫn ban hành kèm Quyết định 5623/QĐ-BYT nêu rõ những việc cần làm:

• Thanh vịn, tay vịn cầu thang
• Bờ dốc để xe lăn và khung tập đi ra vào dễ dàng
• Bậc cấp phụ, nới rộng cửa ra vào
• Thay đổi vòi nước và vật dụng gắn cố định
• Thang máy — chỉ khi kinh tế cho phép
• Dọn nhà ngăn nắp, thông thoáng mọi lối đi, không để dây điện trên sàn

Việc cuối cùng là việc không tốn một đồng nào và làm được trong một buổi chiều — nhưng lại là việc giảm nguy cơ ngã nhiều nhất.

Ba thứ rất Việt Nam mà tài liệu nêu đích danh

Đây là phần không có trong bất kỳ tài liệu nước ngoài nào. Tài liệu yêu cầu tập trước khi về nhà ba tình huống:

1. Đi vệ sinh trên bệ xí ngồi xổm
2. Dịch chuyển ra khỏi giường thấp hoặc chiếu
3. Ngồi ăn trên ghế có chiều cao giống ghế ở nhà

Ba chi tiết này nói lên một điều: cụ tập được ở bệnh viện không có nghĩa là sống được ở nhà mình. Nhà vệ sinh ở viện là bệt ngồi, nhà mình là xí xổm; giường ở viện cao ngang hông, nhà mình là chiếu trải đất.

Nên trước ngày đón cụ về, hãy đi một vòng quanh nhà và tưởng tượng cụ di chuyển từ giường tới nhà vệ sinh. Đếm xem có bao nhiêu chỗ cụ sẽ kẹt lại.

Bốn số đo cần lấy trước khi sửa

Đo cái gì	Mốc cần đạt	Vì sao
Chiều rộng lọt lòng cửa	Tối thiểu 70–80 phân	Xe lăn không lọt thì mọi thứ khác vô nghĩa
Chiều cao bậc thềm	Trên 5 phân là cần bờ dốc	Xe lăn điện không tự leo được bậc
Khoảng trống hai bên giường	60–80 phân mỗi bên	Để người chăm đứng thao tác và xe lăn ghé sát
Chiều rộng hành lang, lối rẽ	Đủ chỗ quay đầu xe	Đẩy vào được nhưng không quay ra được là chuyện hay gặp

Bờ dốc: độ dốc quan trọng hơn chiều dài

Đây là chỗ hay làm sai nhất. Nhiều nhà đổ một tấm bê tông ngắn cho nhanh, kết quả là dốc quá đứng — người nhà đẩy không nổi, mà cụ tự đẩy thì tụt ngược.

Nguyên tắc dễ nhớ: bậc càng cao thì bờ dốc càng phải dài. Một bậc thềm 15 phân cần bờ dốc dài hơn nhiều so với bậc 5 phân. Dốc thoải khó làm hơn nhưng dùng được thật.

Ba thứ đi kèm hay bị quên:

• Mặt dốc chống trơn — trời mưa mà mặt dốc nhẵn thì nguy hiểm hơn cả bậc thềm
• Gờ chặn hai bên mép để bánh xe không trượt ra ngoài
• Chiếu nghỉ phẳng ở hai đầu dốc — chỗ để dừng lại và mở cửa

Nhà vệ sinh — chỗ ngã nhiều nhất

• Thanh vịn cạnh bồn cầu và trong chỗ tắm — bắt vào tường chắc, không bắt vào gạch rỗng hay vách nhựa
• Ghế tắm để cụ ngồi thay vì đứng — đứng tắm là tư thế dễ ngã nhất
• Thảm chống trơn trong và ngoài chỗ tắm
• Xí xổm thì cân nhắc ghế bô đặt chồng lên, hoặc dùng ghế bô riêng trong phòng nếu quãng đường tới nhà vệ sinh quá xa
• Cửa mở ra ngoài nếu sửa được — cụ ngã sát cửa mà cửa mở vào trong thì không ai vào được

Việc rẻ nhất và hiệu quả nhất: dọn lối đi

Trước khi tính chuyện xây sửa, làm bốn việc này đã — mất một buổi chiều, không tốn tiền:

1. Bỏ hết thảm rời và chiếu lót ở lối đi — mép thảm là thứ vấp nhiều nhất
2. Dây điện, dây quạt gom sát tường, không để vắt ngang sàn
3. Dọn trống lối từ giường tới nhà vệ sinh — bỏ ghế đẩu, thùng đồ, chậu cây
4. Thêm đèn ngủ ở hành lang — nhiều cú ngã xảy ra lúc đi vệ sinh ban đêm

Hướng dẫn của Bộ Y tế cũng nêu ba thứ cần lượng giá khi xem xét nhà ở: lối di chuyển · khả năng sinh hoạt hằng ngày · nguy cơ té ngã và hỏa hoạn.

Gửi ảnh nhà để được tư vấn — đây là quy trình được khuyến nghị

Tài liệu thừa nhận thẳng rằng Việt Nam thiếu nhân lực đi lượng giá nhà ở tận nơi, cộng rào cản địa lý và đi lại. Giải pháp thay thế được khuyến nghị:

1. Phỏng vấn chi tiết về nhà ở
2. Yêu cầu gia đình gửi hình ảnh những khu vực có thể gây khó khăn
3. Dựa vào báo cáo và hình ảnh mà khuyến nghị dụng cụ, cách điều chỉnh

Nên khi chúng tôi xin ảnh chỗ kê giường và ảnh nhà vệ sinh, đó không phải đòi hỏi lạ đời — đó là quy trình Bộ Y tế khuyến nghị cho đúng hoàn cảnh Việt Nam.

Điều chúng tôi mong anh chị mang về từ bài này

Có một phép thử đơn giản: nếu mỗi lần cụ ra khỏi nhà đều phải phiền hai người khiêng, thì cụ sẽ thôi không ra nữa. Không phải vì cụ không muốn, mà vì cụ ngại làm phiền.

Một bờ dốc và vài thanh vịn thường rẻ hơn nhiều so với chiếc xe lăn — nhưng nếu thiếu chúng thì chiếc xe lăn nằm trong góc nhà. Sửa nhà không phải việc làm thêm; nó là việc làm cho khoản tiền đã bỏ ra có tác dụng.

Bối cảnh chuẩn bị đón cụ về có trong bài 30 ngày đầu đưa người tai biến từ viện về nhà.

Chọn thiết bị hợp với ngôi nhà của mình

Đo nhà xong mới chọn thiết bị, đừng làm ngược lại:

• Cửa hẹp, hành lang chật, có bậc thềm: xe lăn tay gấp gọn hợp hơn xe lăn điện — xem Xe lăn, nạng, khung tập đi
• Nhà bằng phẳng, sân rộng, đường trước nhà tốt: Xe lăn điện phát huy được. Xem thêm Xe lăn điện cho người già: ai dùng được, ai không nên
• Quãng đường tới nhà vệ sinh quá xa hoặc nhiều bậc: Ghế bô vệ sinh đặt trong phòng an toàn hơn
• Đang tập đi trong nhà: Khung tập đi — nhưng phải có lối đi trống trước đã

Gọi 0977.014.486 (Zalo cùng số) và gửi kèm ảnh: chỗ định kê giường, bậc thềm trước cửa, và nhà vệ sinh. Chúng tôi sẽ nói rõ nhà anh chị cần sửa gì trước và mua gì sau — nhiều trường hợp câu trả lời là sửa nhà trước, chưa cần mua gì cả. Cửa hàng ở 147 Nguyễn Phong Sắc, TP Vinh, Nghệ An.

Câu hỏi thường gặp

Cửa nhà rộng bao nhiêu thì xe lăn đi lọt?
Cần tối thiểu khoảng 70–80 phân lọt lòng, và cần thêm chỗ để quay đầu xe ở các lối rẽ.

Bậc thềm cao bao nhiêu thì phải làm bờ dốc?
Trên khoảng 5 phân là xe lăn điện không tự leo được. Bậc càng cao thì bờ dốc phải càng dài mới đẩy được.

Nên sửa nhà trước hay mua thiết bị trước?
Đo nhà trước. Mua xe lăn về mà cửa không lọt hoặc bậc thềm quá cao thì thiết bị nằm không.

Nhà vệ sinh xí xổm thì làm sao?
Cân nhắc ghế bô đặt chồng lên, hoặc dùng ghế bô riêng trong phòng nếu quãng đường tới nhà vệ sinh quá xa. Tài liệu Bộ Y tế nêu đích danh việc tập đi vệ sinh trên bệ xí ngồi xổm trước khi cụ về nhà.

Việc nào chống ngã hiệu quả nhất mà không tốn tiền?
Dọn trống lối đi: bỏ thảm rời, gom dây điện sát tường, dọn ghế đẩu và thùng đồ khỏi lối từ giường tới nhà vệ sinh, thêm đèn ngủ ở hành lang.

Người chịu trách nhiệm nội dung: Dược sĩ Hải — Giám đốc điều hành 3T-Mart, thiết bị y tế và phục hồi chức năng, Thành phố Vinh, Nghệ An.

Nguồn: Hướng dẫn ban hành kèm Quyết định 5623/QĐ-BYT (Bộ Y tế, 2018) — phần Hoạt động trị liệu.

Lưu ý: nội dung mang tính tham khảo, không thay thế đánh giá của nhân viên y tế hoặc kỹ thuật viên hoạt động trị liệu cho từng trường hợp cụ thể.

Cập nhật: 12/08/2026