Ghế bô cho người già: chọn loại nào và đặt ở đâu

Ghế bô cho người già: chọn loại nào và đặt ở đâu

Từ giường tới nhà vệ sinh là mười hai bước. Ban ngày thì mười hai bước ấy chẳng là gì. Hai giờ sáng, đèn tắt, chân yếu, sàn gạch vừa lau — mười hai bước ấy là quãng đường nguy hiểm nhất trong ngôi nhà.

Phần lớn cú ngã của người già xảy ra trên đường đi vệ sinh ban đêm. Và nhiều cú ngã trong số đó gãy cổ xương đùi — biến một người còn đi lại được thành người nằm một chỗ chỉ sau một đêm.

Chiếc ghế bô vệ sinh là món thiết bị rẻ nhất trong nhà có người bệnh, và là món ngăn được nhiều chuyện lớn nhất.

Vì sao chiếc ghế bô quan trọng hơn người ta tưởng

Nó giải quyết cùng lúc ba việc mà gia đình thường xử lý riêng lẻ:

• Rút ngắn quãng đường nguy hiểm. Đặt ghế bô cạnh giường là bỏ đi mười hai bước đi trong bóng tối.
• Chấm dứt việc nhịn. Cụ ngại phiền con cháu nên nhịn tiểu, nhịn uống nước cho đỡ phải đi. Nhịn nước dẫn tới táo bón, nhiễm khuẩn tiết niệu, và ở người sau tai biến thì bàng quang căng còn làm tay chân co cứng nặng thêm.
• Giữ cho da khô. Không kịp tới nhà vệ sinh nghĩa là da tiếp xúc với nước tiểu — thứ làm da yếu đi rất nhanh và mở đường cho loét tì đè.

Còn một lý do rất Việt Nam: nhiều nhà dùng bệ xí ngồi xổm. Tài liệu của Bộ Y tế nêu đích danh việc này khi hướng dẫn chuẩn bị cho người bệnh về nhà — người yếu nửa người gần như không thể tự ngồi xổm và tự đứng lên. Với những nhà đó, ghế bô không phải giải pháp tạm, mà là giải pháp chính.

Bốn kiểu ghế bô, và ai hợp kiểu nào

Bô đơn hoặc ghế bô cố định — khung chắc, có tựa lưng và tay vịn, đặt một chỗ cạnh giường. Vững nhất, rẻ nhất, ít hỏng nhất. Hợp với cụ còn tự ngồi dậy và xoay người sang ghế được.

Ghế bô có gác chân — thêm chỗ đỡ hai bàn chân. Quan trọng hơn vẻ ngoài của nó: bàn chân được đỡ chắc thì cụ ngồi vững, không trượt người ra trước. Hợp với người ngồi lâu hoặc chân yếu không chống được xuống sàn.

Ghế bô có bánh xe — đẩy được từ giường tới nhà tắm, có loại tháo bô ra dùng làm ghế tắm. Tiện cho người chăm, nhưng phải có phanh và phải khóa phanh mỗi lần cụ ngồi xuống hoặc đứng lên. Ghế trôi lúc cụ đang hạ người xuống là tình huống ngã điển hình.

Ghế nâng hạ và xe bô đa năng — chỉnh được chiều cao, một số loại gập lại thành xe đẩy. Hợp với nhà có người chăm phải làm việc này nhiều lần mỗi ngày, hoặc người chăm cũng đã lớn tuổi và đau lưng.

Tình trạng của cụ	Nên chọn
Tự ngồi dậy và xoay sang ghế được, chỉ ngại đi xa ban đêm	Ghế bô cố định có tựa lưng và tay vịn, đặt cạnh giường
Chân yếu, ngồi hay trượt người ra trước	Ghế bô có gác chân
Cần đưa cụ từ giường vào nhà tắm	Ghế bô có bánh xe kèm phanh — kiểm phanh trước mỗi lần dùng
Người chăm phải đỡ nhiều lần mỗi ngày, hoặc đau lưng	Ghế nâng hạ, xe bô đa năng
Nhà vệ sinh xí xổm, ở xa phòng ngủ	Ghế bô đặt trong phòng, kèm bình phong hoặc rèm che

Bốn số đo phải lấy trước khi mua

• Chiều cao mặt ngồi so với chiều cao giường. Hai mặt gần bằng nhau thì cụ dịch ngang sang là được, không phải nhấc lên hạ xuống. Đây là số đo quan trọng nhất và hay bị bỏ qua nhất.
• Chiều rộng lòng ghế theo hông cụ — rộng quá thì cụ nghiêng người, hẹp quá thì tì vào hai bên gây đau và trầy da.
• Cân nặng tối đa của ghế so với cân nặng thật của cụ, cộng thêm khoảng dự phòng.
• Bề rộng lối đi và cửa, nếu chọn loại có bánh xe. Ghế đẩy không lọt cửa nhà tắm thì chức năng hay nhất của nó thành vô dụng.

Đặt ở đâu trong nhà

Vị trí quyết định chiếc ghế có được dùng hay không:

• Đặt về phía tay khỏe của cụ — người yếu nửa người xoay sang bên khỏe dễ hơn nhiều
• Trong tầm một bước chân tính từ mép giường, không phải cuối phòng
• Trên mặt sàn phẳng và không trơn — không kê lên chiếu, thảm rời hay tấm lót trượt
• Có đèn ngủ ở lối từ giường tới ghế, bật cả đêm
• Có rèm hoặc bình phong nếu phòng chung. Nghe như chuyện nhỏ, nhưng lòng tự trọng mới là lý do thật khiến nhiều cụ nhất định không chịu dùng bô

Ba việc làm vì thương nhưng lại làm hại

• Cho cụ dùng bô trong khi cụ vẫn tự đi vệ sinh được. Tiện cho người chăm, nhưng chức năng nào không dùng thì mất dần. Còn đi được thì nên đi, chỉ dùng bô ban đêm.
• Để cụ ngồi trên bô quá lâu vì bận việc khác. Vành bô ép vào vùng mông trong nhiều phút liền là cách tạo ra một vết loét ở đúng chỗ khó lành nhất.
• Rửa bằng xà phòng mạnh rồi lau qua loa. Tài liệu chuyên môn khuyên rửa ngay sau mỗi lần đại tiểu tiện không tự chủ, tránh xà phòng có tính kiềm, và thấm khô hoàn toàn — thấm chứ không chà.

Cách vệ sinh cho người nằm liệt, làm sao đỡ đau và đỡ ngại, chúng tôi viết riêng trong bài Cách vệ sinh cho người nằm liệt không làm đau, không loét.

Giữ chiếc ghế bô dùng được lâu

• Đổ và tráng bô ngay sau mỗi lần dùng, để khô hẳn — mùi bám vào nhựa rồi thì rất khó xử lý
• Đổ sẵn một chút nước vào lòng bô trước khi dùng, chất thải sẽ không bám
• Mỗi tuần kiểm ốc khóa chiều cao, đầu bịt cao su ở chân ghế và phanh bánh xe
• Ghế inox lau khô sau khi rửa; ghế nhựa tránh nước quá nóng vì dễ cong vênh

Khi nào phải báo nhân viên y tế

• Nước tiểu đục, có mùi nặng, có máu, hoặc cụ kêu buốt rát khi đi tiểu
• Cụ không đi tiểu được nhiều giờ dù có cảm giác buồn, bụng dưới căng cứng
• Không đại tiện quá ba ngày, bụng chướng, nôn
• Vùng da mông xuất hiện vết đỏ ấn không trắng hoặc chỗ trợt da
• Cụ ngã khi đang dùng ghế bô — kể cả khi đứng dậy được ngay và nói không sao

Điều chúng tôi mong anh chị mang về từ bài này

Chuyện đi vệ sinh là chuyện ít được nói ra nhất trong nhà có người bệnh, mà lại là chuyện quyết định nhiều thứ nhất: ngã hay không ngã, loét hay không loét, và cụ còn giữ được sự tự chủ hay không.

Chọn chiếc ghế bô, theo chúng tôi, nên bắt đầu từ một câu hỏi giản dị: ban đêm cụ tự làm được tới đâu, và người đỡ cụ có phải là một người cũng đã lớn tuổi không.

Xem ghế bô và thiết bị đi kèm

• Ghế bô vệ sinh — loại cố định, có gác chân, có bánh xe và loại nâng hạ
• Xe lăn, nạng, khung tập đi — cho quãng đường dài hơn trong nhà
• Đọc thêm: Sửa nhà cho người dùng xe lăn: danh sách của Bộ Y tế

Anh chị gọi hoặc nhắn Zalo 0977.014.486, nói giúp ba thông tin: cụ tự ngồi dậy được không · chiều cao giường đang nằm · nhà vệ sinh là bệ ngồi hay xí xổm và cách giường bao xa. Ba thông tin đó đủ để chúng tôi chọn đúng loại.

Câu hỏi thường gặp

Ghế bô nên đặt cao bằng giường hay thấp hơn?
Gần bằng chiều cao giường là hợp lý nhất, vì cụ chỉ cần dịch ngang thay vì phải hạ người xuống rồi nhấc người lên. Nếu ghế chỉnh được chiều cao thì chỉnh sao cho hai bàn chân cụ chạm sàn hoặc chạm gác chân một cách chắc chắn.

Cụ nhất định không chịu dùng bô thì làm sao?
Đa số trường hợp lý do là xấu hổ chứ không phải bất tiện. Hãy thử: đặt rèm hoặc bình phong, để người cùng giới hỗ trợ, và bắt đầu chỉ dùng ban đêm. Ép dùng cả ngày ngay từ đầu thường phản tác dụng.

Ghế bô có bánh xe có đẩy vào phòng tắm dùng làm ghế tắm được không?
Nhiều loại thiết kế đúng cho việc đó — tháo bô ra là thành ghế tắm. Cần kiểm hai thứ: vật liệu chịu nước và phanh bánh xe. Sàn phòng tắm ướt cộng bánh xe không phanh là tình huống nguy hiểm.

Ban đêm có nên hạn chế cho cụ uống nước để đỡ phải đi tiểu?
Không nên tự cắt nước. Thiếu nước gây táo bón, nhiễm khuẩn tiết niệu và làm da khô yếu. Việc cần làm là dời phần lớn lượng nước lên ban ngày và đặt ghế bô ngay cạnh giường, chứ không phải cho cụ uống ít đi.

Người chịu trách nhiệm nội dung: Dược sĩ Hải — Giám đốc điều hành 3T-Mart, thiết bị y tế và phục hồi chức năng, Thành phố Vinh, Nghệ An.

Nguồn: Hướng dẫn ban hành kèm Quyết định 5623/QĐ-BYT (Bộ Y tế, 2018) — phần hoạt động trị liệu, lượng giá nhà ở và đặc thù sinh hoạt tại Việt Nam; Hướng dẫn quốc tế về phòng ngừa loét tì đè EPUAP/NPIAP/PPPIA 2019 — mục chăm sóc da và kiểm soát độ ẩm.

Lưu ý: nội dung mang tính tham khảo, không thay thế đánh giá của nhân viên y tế hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng cho từng trường hợp cụ thể.

Cập nhật: 15/08/2026