Chỉ số huyết áp bao nhiêu là bình thường? Cách đọc kết quả cho đúng

Chỉ số huyết áp bao nhiêu là bình thường? Cách đọc kết quả cho đúng

Sáu giờ sáng, gian bếp còn mờ tối. Bà cụ ngồi xuống chiếc ghế gỗ cạnh cửa sổ, vén tay áo lên quá khuỷu, để đứa cháu quấn vòng bít. Máy chạy một hồi ro ro rồi kêu bíp.

145 trên 92.

Cả nhà nhìn nhau. Có phải cao huyết áp không? Có phải đi mua thuốc không? Có phải gọi cho con gái ở xa không?

Cảnh ấy lặp lại trong rất nhiều gia đình, và gần như tuần nào cũng có người mang đúng câu hỏi đó tới cửa hàng. Người thì bỏ qua vì nghĩ "chắc do đêm qua mất ngủ". Người thì lo đến mất ăn mất ngủ thật.

Cả hai phản ứng đều đến từ cùng một chỗ: không ai chỉ cho họ cách đọc chỉ số huyết áp cho đúng.

Bài này làm việc đó. Và điều quan trọng nhất sẽ nói ngay từ đầu: một lần đo cao chưa kết luận được điều gì cả.

Hai con số ấy nói gì

Ba dòng trên màn hình: SYS là tâm thu, DIA là tâm trương, PULSE là nhịp tim.

Máy nào cũng hiện hai con số, viết dạng tâm thu / tâm trương.

Số trên — tâm thu (SYS). Áp lực trong lòng mạch vào đúng khoảnh khắc tim co bóp đẩy máu đi. Đây là con số lớn hơn.

Số dưới — tâm trương (DIA). Áp lực còn lại khi tim giãn ra, nghỉ giữa hai nhịp đập.

Đơn vị là mmHg — milimét thủy ngân, cách gọi còn sót lại từ thời huyết áp kế dùng cột thủy ngân thật. Máy còn hiện thêm nhịp tim (PUL), người lớn bình thường khoảng 60–100 lần một phút.

Vậy "145 trên 92" nghĩa là tâm thu 145, tâm trương 92.

Bảng phân loại chỉ số huyết áp

Bảng dưới đây theo phân loại đang dùng tại Việt Nam, áp dụng cho người lớn, đo tại cơ sở y tế:

Phân loại	Tâm thu (mmHg)		Tâm trương (mmHg)
Huyết áp tối ưu	dưới 120	và	dưới 80
Bình thường	120 – 129	và/hoặc	80 – 84
Bình thường cao	130 – 139	và/hoặc	85 – 89
Tăng huyết áp độ 1	140 – 159	và/hoặc	90 – 99
Tăng huyết áp độ 2	160 – 179	và/hoặc	100 – 109
Tăng huyết áp độ 3	từ 180 trở lên	và/hoặc	từ 110 trở lên
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc	từ 140 trở lên	và	dưới 90

Cách đọc bảng có một chỗ dễ nhầm: chỉ cần một trong hai con số rơi vào mức nào là xếp vào mức đó. Quay lại ví dụ 135/95 — tâm thu mới ở mức "bình thường cao", nhưng tâm trương đã 95, nên vẫn xếp vào tăng huyết áp độ 1.

Ở chiều ngược lại, huyết áp thấp thường được nói tới khi dưới 90/60 mmHg kèm chóng mặt, hoa mắt, mệt lả.

Đo ở nhà thì ngưỡng khác — chỗ này rất nhiều người nhầm

Bảng trên là ngưỡng đo tại phòng khám. Tự đo tại nhà, ngưỡng chẩn đoán thấp hơn:

Đo tại phòng khám: từ 140/90 mmHg trở lên
Tự đo tại nhà: từ 135/85 mmHg trở lên

Lý do nằm ở tâm lý. Ngồi trước mặt bác sĩ, nhiều người hồi hộp và chỉ số nhích lên vài đơn vị — hiện tượng phổ biến đến mức có tên riêng: "tăng huyết áp áo choàng trắng". Ở nhà, trong gian bếp quen thuộc, con số phản ánh đúng hơn, nên ngưỡng cũng đặt thấp hơn.

Có cả chiều ngược lại: "tăng huyết áp ẩn giấu" — ở phòng khám thì đẹp, về nhà lại cao. Nhóm này chỉ lộ ra nếu trong nhà có một chiếc máy.

Đó là lý do chiếc máy đo huyết áp để ở góc bàn đáng giá hơn nhiều người vẫn nghĩ. Nó không chữa gì cả. Nó chỉ làm một việc: cho gia đình biết sự thật.

Một lần đo cao không phải là chẩn đoán

Huyết áp thay đổi suốt cả ngày. Vừa leo bộ lên tầng ba, vừa uống xong ly cà phê, vừa cãi nhau một trận, đang mót tiểu, hoặc chỉ đơn giản là ngồi sai tư thế — tất cả đều đủ để đẩy con số lên vài chục đơn vị.

Chẩn đoán tăng huyết áp cần nhiều lần đo, ở nhiều ngày khác nhau, và do nhân viên y tế kết luận. Không ai chẩn đoán bằng một con số trên màn hình lúc sáu giờ sáng.

Nếu thấy chỉ số cao, đây là việc nên làm:

1. Ngồi nghỉ yên 5 phút rồi đo lại. Đo 2 lần cách nhau 1–2 phút, lấy trung bình.
2. Vẫn cao thì ghi vào sổ — ngày, giờ, hai chỉ số, nhịp tim.
3. Đo đều đặn sáng và tối trong 7 ngày, mỗi buổi 2 lần.
4. Mang quyển sổ ấy đi khám. Bác sĩ cần chuỗi số liệu đó hơn là một con số lẻ.

Nhưng có một trường hợp không được chờ đợi gì hết. Chỉ số từ 180/120 mmHg trở lên, kèm theo đau đầu dữ dội, đau ngực, khó thở, nhìn mờ, nôn, yếu tay chân hoặc nói khó — đi cấp cứu ngay.

Sáu điều làm sai lệch con số

Rất nhiều trường hợp "huyết áp cao" hóa ra chỉ là đo sai. Sáu lỗi hay gặp nhất:

1. Không nghỉ trước khi đo. Phải ngồi yên 5 phút. Vừa từ ngoài sân bước vào đã đo là sai.
2. Ngồi sai tư thế. Có tựa lưng, hai bàn chân đặt phẳng trên sàn, không bắt chéo chân.
3. Tay không ngang tim. Cánh tay phải được đỡ, vòng bít ngang mức tim. Tay thõng xuống làm con số cao lên; tay giơ cao làm con số thấp đi.
4. Vòng bít sai cỡ hoặc quấn ngoài áo dày. Quấn cách khuỷu tay khoảng 2 cm, đủ chặt để lọt vừa một ngón tay.
5. Nói chuyện trong lúc đo. Chỉ một câu thôi cũng đủ làm con số nhích lên.
6. Vừa uống cà phê, hút thuốc, hoặc đang mót tiểu. Tránh cà phê và thuốc lá 30 phút trước khi đo, và đi vệ sinh trước.

Còn một việc gần như không ai làm: lần đầu tiên hãy đo cả hai tay. Hai tay thường chênh nhau đôi chút. Từ đó về sau, luôn đo ở bên có chỉ số cao hơn — vì đó mới là con số cần theo dõi.

Hướng dẫn chi tiết từng bước, anh chị xem thêm bài Cách đo huyết áp đúng chuẩn tại nhà.

Xem nhân viên 3T-Mart thao tác từng bước:

Chỉ số huyết áp ở người già có khác không

Có. Người lớn tuổi thường có tâm thu cao trong khi tâm trương vẫn bình thường — chính là dòng cuối trong bảng trên. Nguyên nhân là thành mạch xơ cứng dần theo năm tháng, một quá trình tự nhiên của tuổi tác.

Người già còn hay gặp tụt huyết áp tư thế: đang nằm hoặc ngồi mà đứng dậy nhanh thì hoa mắt, choáng, chới với. Nhiều cú ngã trong nhà bắt đầu từ đúng khoảnh khắc đó. Nếu cha mẹ có dấu hiệu này, hãy đo cả khi nằm và sau khi đứng dậy 1–3 phút, rồi báo với nhân viên y tế.

Mức huyết áp mục tiêu ở người cao tuổi có thể khác người trẻ, và do bác sĩ điều trị quyết định dựa trên bệnh nền của từng người. Đừng tự đặt mục tiêu cho mình, cũng đừng lấy mục tiêu của người khác áp cho cha mẹ mình.

Quyển sổ nhỏ — việc đơn giản nhất mà hiệu quả nhất

Mỗi lần đo, ghi bốn thứ: ngày · giờ · tâm thu/tâm trương · nhịp tim. Thêm một dòng nếu hôm đó có gì bất thường: mất ngủ, mệt, quên uống thuốc.

Nghe thì đơn giản, nhưng chính quyển sổ đó là thứ bác sĩ cần khi quyết định có điều chỉnh thuốc hay không. Một con số lẻ nói được rất ít. Bảy ngày liên tục nói được rất nhiều.

Nhiều máy hiện nay có sẵn bộ nhớ 60–120 lần đo cho mỗi người dùng, có máy còn tính sẵn trung bình tuần. Nếu trong nhà hai người cùng theo dõi, nên chọn máy có hai vùng nhớ riêng — trộn số liệu của hai người vào nhau là mất hết ý nghĩa.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số 120/80 có phải chuẩn tuyệt đối không?
Đó là mức tối ưu, không phải mức bắt buộc. Người khỏe mạnh dao động quanh mức này trong ngày là bình thường.

Đo tay trái hay tay phải?
Lần đầu đo cả hai, sau đó dùng bên có chỉ số cao hơn. Chênh lệch nhỏ là bình thường; chênh nhiều và lặp lại thì nên nói với nhân viên y tế.

Máy cổ tay có chính xác bằng máy bắp tay không?
Máy bắp tay nói chung ổn định hơn vì đo ở vị trí gần tim. Máy cổ tay tiện mang đi nhưng rất kén tư thế — phải giữ cổ tay đúng ngang tim mới đúng.

Đo mấy lần một ngày là đủ?
Với người đang theo dõi, thường là sáng trước khi uống thuốc và tối trước khi ngủ, mỗi buổi 2 lần. Lịch cụ thể nên theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.

Đo hai lần ra hai kết quả khác nhau, tin cái nào?
Chênh lệch nhỏ là bình thường, lấy trung bình. Chênh quá 10 đơn vị thì nghỉ thêm 5 phút rồi đo lại — gần như luôn là do chưa nghỉ đủ hoặc tư thế chưa đúng.

Quay lại con số 145 trên 92

Máy bắp tay màn hình lớn — dễ đọc với người lớn tuổi. Cỡ vòng bít phải hợp bắp tay người dùng.

Con số ấy nói rằng cần đo lại cho đúng cách, cần ghi vào sổ, và cần mang quyển sổ đó đi khám. Nó không nói gia đình phải hoảng lên, cũng không cho phép gia đình bỏ qua.

Chúng tôi bán máy đo huyết áp, nhưng thứ đáng giá hơn cái máy là một con số được đo đúng. Máy nào cũng cho ra số. Chỉ có thao tác đúng mới cho ra số thật.

Nếu anh chị muốn xem các mẫu đang có tại cửa hàng — máy bắp tay, máy cổ tay, máy có giọng nói tiếng Việt cho người lớn tuổi:

→ Máy đo huyết áp — 3T-Mart

Còn nếu chưa biết chọn loại nào, cứ gọi và cho chúng tôi biết ba điều: ai là người dùng, bắp tay to hay nhỏ, có tự đo một mình được không. Chọn sai cỡ vòng bít là nguyên nhân sai số phổ biến nhất — và là thứ không sửa được sau khi đã mua.

Gọi hoặc nhắn Zalo: 0977.014.486 · mở cửa 7h30 – 21h00 tất cả các ngày. Ba cơ sở tại Thành phố Vinh đều đo thử miễn phí; anh chị ghé đo một lần rồi hãy quyết định cũng chưa muộn.

Người chịu trách nhiệm nội dung: Dược sĩ Hải — Giám đốc điều hành 3T-Mart, thiết bị y tế và phục hồi chức năng, Thành phố Vinh, Nghệ An.

Lưu ý: nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của nhân viên y tế.